Hazelaar verzorgen: wanneer bemesten, wieden, snoeien, oogsten, planten, beschermen, water geven?

Het hele tuinjaar voor hazelaar in één blik. Een maand kan meerdere fasen dragen — die staan dan naast elkaar in dezelfde cel.

• Planten
• Verzorgen
• Oogsten

Corylus avellana (Betulaceae (berkenfamilie))

• Gunslebert — Betrouwbare drager die het in onze streek goed doet en veel stuifmeel geeft voor de andere rassen. Een veilige eerste keuze.
• Cosford — Dunne schaal, met de hand te kraken. Vroege en gulle stuifmeelgever, vaak geplant als bestuiver naast een grootnotig ras.
• Kentish Cob (ook Lange Spaanse) — Langwerpige noot, het klassieke ras van de Engelse notentuinen. Komt in Nederlandse teeltervaring als een van de betere naar voren.
• Hallesche Riesennuss (Halse reuzennoot) — Oud Duits ras met een grote, ronde noot. Staat ook op de RHS-lijst als Halle Giant en duikt op in oude tuinen hier.
• Webb's Prize Cob — Grote noot en een regelmatige drager. Vraagt een bestuiver ernaast, bijvoorbeeld Cosford of Gunslebert.

Januari

• Snoeien — Zet bij hakhoutbeheer een derde van de stammen vlak boven de grond af. (De katjes hangen al te stuiven; wat je wegzaagt draagt dit jaar geen noten meer.)

Februari

• Snoeien — Vormsnoei: dood en kruisend hout weg, het midden open houden. (Snoei terwijl de katjes stuiven, voor het blad uitloopt. Dan zie je de hele struik.)

Maart

• Planten — Laatste kans om blotewortelgoed te planten. (Na half maart loopt hij uit; daarna alleen nog planten met kluit of uit pot.)

April

• Bemesten — Een emmer verteerde compost uitstrooien over de boomspiegel. (Niet inwerken. De wortels zitten ondiep en je beschadigt ze met de spade.)

Mei

• Wieden — Boomspiegel vrij van gras maken en mulchen. (Houd de mulch een handbreed van de stam af, tegen muizenvraat aan de bast.)

Juni

• Water geven — Jonge struiken een keer per week flink gieten. (Tien tot vijftien liter per beurt. Raap deze maand ook de vroeg gevallen noten op.)

Juli

• Water geven — Blijven gieten bij droogte; de noten lopen nu vol. (Droogte in juli kost je rechtstreeks oogst, ook bij een oudere struik.)

Augustus

• Snoeien — Brutten: de langste zijscheuten half doorbreken en laten hangen. (Breken, niet snoeien. Het laat licht binnen en zet meer vrouwelijke bloemen aan.)

September

• Oogsten — Gevallen noten twee tot drie keer per week rapen. (Rijp als het napje geel tot bruin kleurt en de noot er los in zit.)

Oktober

• Opruimen — Laatste noten rapen en de aangetaste apart afvoeren. (Noten met een boorgaatje niet composteren: de larve overwintert dan in je grond.)

November

• Planten — Plantseizoen voor blotewortelgoed begint. (Zet meteen een tweede ras erbij, binnen dertig meter, anders krijg je geen noten.)

December

• Beschermen — Wildgaas rond jonge stammen nakijken en aandrukken wat opgevroren is. (Konijnen en reeën gaan in de winter aan de bast van jonge hazelaars.)

• Grond/pH: 6,0 tot 7,0 is optimaal; hij verdraagt zuurder tot ongeveer 5,0 en houdt van kalk in de grond. Diepe, vochthoudende grond met goede afwatering is ideaal. Dichtgeslagen natte klei en droog stuifzand zijn allebei mis.
• Zon/schaduw: Volle zon tot halfschaduw. In de schaduw groeit hij prima, hij hoort in de onderetage van het bos thuis, maar noten van betekenis krijg je alleen in de zon.
• Water: De eerste twee jaar tien tot vijftien liter per beurt, een keer per week bij droogte. Daarna alleen na weken zonder regen. Hij wortelt ondiep en is gevoelig voor droogtestress, maar even goed voor natte voeten: langdurig plassen op de grond verstikt de wortels.
• Plantafstand: Vier tot vijf meter tussen twee notenstruiken, met de rassen binnen dertig meter van elkaar, anders komt het stuifmeel niet over. In een haag of houtkant zet je hem op 60 tot 100 cm en laat je de noten voor wat ze zijn.
• Bemesting: Een emmer goed verteerde compost per struik in maart of april, uitgestrooid over de boomspiegel en niet ingewerkt. Meer is niet beter: veel stikstof geeft lange scheuten en weinig noten. Een gevestigde struik in een houtkant heeft helemaal niets nodig.

Een hazelaar is vooral een goede buur voor anderen: hij bloeit als eerste van allemaal en levert stuifmeel aan bijen op een moment dat er verder niets bloeit. Zet er geen zware wortelconcurrentie pal tegenaan, want hij wortelt ondiep en breed. En de belangrijkste buur is een tweede hazelaar van een ander ras, anders krijg je geen noot.

Rijp is de noot als het groene napje geel tot bruin verkleurt en de noot er los in zit. In Vlaanderen is dat meestal van begin september tot begin oktober, afhankelijk van het ras. Wacht tot ze vanzelf vallen en raap twee tot drie keer per week, anders verkleuren en schimmelen ze op de grond. Wil je de eekhoorns voor zijn, dan pluk je iets vroeger en laat je ze in de dop narijpen. Spreid de noten daarna in een laag op een droge, luchtige plek, bijvoorbeeld op een zolder of in een kist met gaasbodem, en laat ze twee tot drie weken drogen tot de pit rammelt in de dop. Droog en in de dop bewaard blijven ze acht tot twaalf maanden goed. Gepelde noten worden veel sneller ranzig: die horen in de diepvries en gaan daar ongeveer een jaar mee. Reken bij een volgroeide struik op een paar kilo noten in de dop, waarvan ongeveer de helft van het gewicht pit is.

• De RHS-teeltgids voor cobnuts en filberts beschrijft de vaasvorm, vijf meter plantafstand, het brutten in augustus en de snoei terwijl de katjes stuiven: https://www.rhs.org.uk/nuts/cobnuts-filberts
• De informatiefiche Hazelaar van Agroforestry Vlaanderen geeft bodem en pH, de rassenkeuze voor Vlaanderen en de aanpak van de hazelnootboorder: https://www.agroforestryvlaanderen.be/nl/nieuws/hazelaar-corylus-avellana
• Ecopedia noteert dat de hazelaar van januari tot maart bloeit, nog voor het blad uitloopt, en daarmee de vroegste inheemse houtige in bloei is: https://www.ecopedia.be/boom/hazelaar
• De Regionale Landschappen beschrijven het beheer van een houtkant in de winter, van begin november tot half maart, met een omloop van vijf tot acht jaar: https://www.regionalelandschappen.be/zelf-aan-de-slag/beheer-je-houtkant