Braam verzorgen: wanneer snoeien, bemesten, oogsten, planten, beschermen, water geven, wieden?

Het hele tuinjaar voor braam in één blik. Een maand kan meerdere fasen dragen — die staan dan naast elkaar in dezelfde cel.

• Planten
• Verzorgen
• Oogsten

Rubus fruticosus (Rosaceae (rozenfamilie))

• Thornfree — De klassieker in Vlaamse tuinen. Doornloos, groeit sterk en wil ruimte: reken 3,5 tot 4 m per struik. Rijpt laat, vanaf half augustus tot in september.
• Loch Ness — Doornloos en half rechtopgaand, dus hij hoeft minder draadstel dan Thornfree. Grote, stevige bessen; een goede keuze als je maar een paar meter hebt.
• Navaho — Doornloos en rechtopgaand, blijft compact. Kleinere bessen dan Loch Ness maar uitgesproken zoet. Past in een kleine tuin of een grote pot.
• Chester Thornless — Doornloos en de winterhardste van de doornloze rassen. Rijpt laat, tot in oktober; in een koude zomer haalt hij niet alles.
• Black Satin — Doornloos en vroeg, veel vruchten. Pluk hem niet te haastig: te vroeg geplukt smaakt hij zuur.
• Reuben — Uitzondering op de regel: draagt op de ranken van hetzelfde jaar. Je kunt hem in de winter volledig tot tegen de grond terugsnoeien en toch oogsten, wel later in het seizoen.

Januari

• Beschermen — Kijk na een vriesperiode de opgebonden ranken na en zet losgekomen ranken terug vast. (Doornloze rassen en tayberry zijn het gevoeligst.)

Februari

• Planten — Plant blootwortelbramen tegen een draadstel, 2,5 tot 3 m uit elkaar, zolang de grond niet bevroren is. (Snoei na het planten terug tot ongeveer 25 cm; dat geeft sterke ranken.)

Maart

• Bemesten — Een emmer verteerde stalmest of compost rond de voet, afgedekt met stro of gemaaid gras. (Voor het blad uitloopt. Hou de mest van de stam af.)

April

• Wieden — Hou de strook onder de struik onkruidvrij en vul de mulchlaag aan. (Ondiep werken; de wortels zitten vlak onder het oppervlak.)

Mei

• Snoeien — Leid de jonge ranken naar een kant van het draadstel, weg van de dragende ranken. (Steek meteen de uitlopers weg die buiten de rij opkomen.)

Juni

• Water geven — Geef bij droogte 10 tot 15 liter per struik aan de voet, een keer per week. (De bloei loopt nu; struiken van het eerste jaar hebben dit altijd nodig.)

Juli

• Oogsten — Pluk de eerste bessen van vroege rassen, om de twee a drie dagen. (Dofzwart en zonder trekken los, dan is hij rijp.)

Augustus

• Beschermen — Span een net met mazen van ongeveer 2 cm over de rij als merels de rijpe bessen wegpikken. (Span het strak, anders raken vogels erin verstrikt.)

September

• Snoeien — Knip de afgedragen ranken tot tegen de grond weg en bind de jonge ranken op hun plaats. (Zodra een rank leeggeplukt is, mag hij weg; late rassen dragen dan nog.)

Oktober

• Oogsten — Pluk de laatste bessen van late rassen als Chester Thornless. (Na de eerste echt koude nachten stopt de rijping.)

November

• Opruimen — Ruim afgevallen blad, snoeihout en verschrompelde vruchtjes onder de struik op en voer ze af. (Dat is de overwinteringsplaats van de bramengalmijt en van botrytis.)

December

• Beschermen — Dek gevoelige rassen af met vliesdoek of stro en vul de mulchlaag aan de voet aan. (Alleen nodig bij aanhoudende strenge vorst.)

• Grond/pH: Vruchtbare, goed doorlatende grond met pH 5,5 tot 7,0. Braam verdraagt licht zure grond beter dan de meeste kleinfruit, maar natte voeten verdraagt hij niet: op een plek waar water blijft staan, gaat hij achteruit.
• Zon/schaduw: Volle zon geeft de zoetste bessen en de vroegste oogst. Halfschaduw kan, met een latere en kleinere opbrengst; tegen een noordmuur wordt het niets.
• Water: Ingeburgerde struiken redden zich meestal zelf. Het eerste jaar na het planten, en bij droogte tijdens het zwellen van de vruchten, geef je 10 tot 15 liter per struik per week aan de voet. Bramen in een pot moet je het hele seizoen volgen. Giet niet over het blad, dat werkt schimmel in de hand.
• Plantafstand: 2,5 tot 3 m tussen de struiken in de rij, tot 4 m bij sterke groeiers als Thornfree, en ongeveer 2 m tussen de rijen. Zet ze tegen een draadstel met horizontale draden om de 45 cm, de laagste op 45 cm hoogte.
• Bemesting: Een emmer goed verteerde stalmest of compost per struik in maart, plus een mulchlaag van stro of gemaaid gras. Meer is niet beter: te veel stikstof geeft lange slappe ranken, veel blad en weinig bessen.

Goede buren: Bijvriendelijke bloemen langs de rij (bramen bloeien laat en zijn dan een van de weinige drachtplanten), Bieslook of look aan de voet, tegen luis en schimmel, Goudsbloem en afrikaantjes als bloeiende rand, Een lage bodembedekker of mulchlaag onder de struik in plaats van kaal grasgroen

Slechte buren: Framboos vlak ernaast: dezelfde virussen en dezelfde galmijten wisselen makkelijk over, Aardbei, aardappel en tomaat in de wortelzone, wegens verwelkingsziekte, Gras tot tegen de voet bij jonge struiken, dat concurreert om water

Het belangrijkste is niet welke buur je erbij zet, maar dat er lucht tussen de ranken blijft. Een braam die zichzelf dichtgroeit, krijgt grijze schimmel en roest; wat je ernaast plant mag dus geen extra hoogte of vocht toevoegen. Hou minstens enkele meters tussen braam en framboos, en zet er een bloeiende rand naast voor de bestuivers en de natuurlijke vijanden van luis.

Bramen rijpen niet na, dus alles hangt af van het moment van plukken. Een rijpe bes is dofzwart en laat los als je hem zacht optilt; moet je trekken, dan is hij nog niet klaar, en glanzend zwart betekent meestal nog een dag wachten. Pluk om de twee a drie dagen, bij voorkeur droog en in de ochtend, en leg ze in een ondiepe doos zodat ze elkaar niet pletten. Vers houden ze het twee tot drie dagen in de koelkast. Invriezen doe je los op een plaat en pas daarna in een zak; ontdooid zijn ze zacht, dus gebruik ze dan voor confituur, coulis, siroop of taart. Een doorsnee struik geeft na een paar jaar 3 tot 5 kg.

• RHS geeft de praktische teeltmaat: draadstel met horizontale draden om de 45 cm, 2,5 tot 3,5 m plantafstand en tot 4 m bij sterke rassen, en na de oogst de afgedragen ranken tot aan de basis wegnemen (https://www.rhs.org.uk/fruit/blackberries/grow-your-own).
• Velt zet in zijn plantfiche braam de bloei op juni tot augustus en de oogst op juli tot oktober (https://velt.nu/plant/braam).
• In de moestuinkalender van Velt staat de kernregel voor de najaarssnoei letterlijk: afgedragen stengels van de braam tot tegen de grond wegsnoeien (https://beweegt.velt.nu/braas/files/moestuinkalender%20VELT.pdf).
• Tuinadvies.be geeft in de fiche van de gewone braam de standplaats zon tot halfschaduw en een voorkeur voor zure tot neutrale grond (https://www.tuinadvies.be/planten/kleinfruit/rubus-fruticosus/gewone-braam/).