Knoflook verzorgen: wanneer bemesten, snoeien, oogsten, beschermen, planten, wieden?

Het hele tuinjaar voor knoflook in één blik. Een maand kan meerdere fasen dragen — die staan dan naast elkaar in dezelfde cel.

• Planten
• Verzorgen
• Oogsten

Allium sativum (Amaryllidaceae, onderfamilie Allioideae (de lookfamilie, samen met ui, prei, sjalot en bieslook))

• Thermidrome — Zachtrokkig Frans ras voor najaarsplanting en het meest gangbare bij ons. Betrouwbaar, dikke witte bollen, bewaart een maand of acht. Goede eerste keuze als je nog nooit knoflook geplant hebt.
• Messidrome — Zachtrokkig, najaarsplanting, iets later te oogsten dan 'Thermidrome'. Grote witte bollen, milde smaak. Doet het ook op zwaardere grond behoorlijk.
• Germidour — Zachtrokkig met een violette buitenrok, najaarsplanting, vroeg te oogsten. Bewaart korter dan de witte rassen, dus die eet je eerst op.
• Printanor — Het standaardras voor voorjaarsplanting in februari of maart. Kleinere bollen dan najaarsknoflook, maar bewaart lang.
• Vallelado — Hardrokkig (hardneck) Spaans ras voor najaarsplanting. Maakt een bloemstengel die je uitbreekt en kunt opeten. Uitgesproken smaak, maar bewaart korter: reken op vier tot zes maanden.

Januari

• Beschermen — Loop het bed na op tenen die door de vorst omhoog geduwd zijn en druk ze terug. (Een laag stro of bladeren van 3 tot 5 cm houdt de grond stabiel en scheelt later wieden.)

Februari

• Planten — Voorjaarsknoflook planten zodra de grond bewerkbaar is en niet meer plakt. (Alleen als je het najaar gemist hebt. Reken op kleinere bollen.)

Maart

• Bemesten — Een stikstofgift geven nu de bladgroei op gang komt. (Verteerde stalmest of mestkorrels, licht inharken en aangieten bij droogte.)

April

• Wieden — Om de week ondiep schoffelen tussen de rijen. (Blijf van de plantvoet, want de wortels zitten vlak onder de oppervlakte.)

Mei

• Water geven — Alleen bijgieten als het langer dan twee weken droog blijft. (Aan de voet gieten en niet over het blad, want nat blad geeft roest.)

Juni

• Snoeien — Bloemstengels uitbreken bij hardrokkige rassen en vanaf eind juni stoppen met gieten. (De stengels zijn eetbaar en smaken kort gebakken als milde knoflook.)

Juli

• Oogsten — Rooien zodra de onderste drie tot vijf bladeren geel zijn, en meteen te drogen leggen. (Optillen met een spitvork, niet uittrekken, en niet wassen.)

Augustus

• Opruimen — Gedroogde bollen sorteren, het loof afknippen en het bed leegmaken. (De dikste bollen apart houden als plantgoed voor oktober.)

September

• Bemesten — Het bed klaarmaken voor het najaar met 2 tot 3 liter compost per vierkante meter. (Geen verse mest, dat geeft rot in de bol. Kies een bed waar vier jaar geen look stond.)

Oktober

• Planten — Vanaf half oktober de tenen planten, punt naar boven en 2 tot 3 cm onder de grond. (Splits de bollen pas vlak voor het planten en gebruik plantlook, geen supermarktknoflook.)

November

• Planten — De laatste tenen de grond in en het bed afdekken met stro of bladeren. (Na eind november maakt de teen te weinig wortel voor de winter.)

December

• Beschermen — Na een vorstperiode het bed nakijken en de afdeklaag aanvullen. (Bevroren loof is geen probleem, dat groeit in het voorjaar terug.)

• Grond/pH: 6,0 tot 7,0, en vooral goed doorlatend. Op natte klei plant je op een verhoogd bed of op ruggen, want een teen die de winter in het water doorbrengt, rot weg. Is je grond zuurder dan 5,5, bekalk dan in het najaar bij het klaarmaken van het bed, niet tegelijk met verse mest.
• Zon/schaduw: Volle zon, minstens zes uur per dag. In halfschaduw krijg je wel blad maar nauwelijks bol.
• Water: Weinig. Knoflook wortelt diep genoeg om een gewone Vlaamse lente zelf uit te zingen. Giet alleen bij als het in april of mei langer dan twee weken droog blijft, en dan 10 tot 15 liter per vierkante meter, aan de voet en niet over het blad. Vanaf ongeveer drie weken voor de oogst, bij ons eind juni, stop je helemaal met gieten. Natte grond vlak voor het rooien geeft rot en bollen die niet bewaren.
• Plantafstand: 10 tot 15 cm in de rij en 25 tot 30 cm tussen de rijen. Zet de teen rechtop met de punt naar boven en 2 tot 3 cm grond erboven. Op een vierkante meter gaan zo een stuk of dertig tenen, goed voor dertig bollen.
• Bemesting: Compost bij het klaarmaken van het bed, 2 tot 3 liter per vierkante meter, en in maart een stikstofgift zodra de groei op gang komt. Verder niets. Verse stalmest vlak voor het planten geeft rot in de bol, en bemesten na half mei geeft veel blad, een slappe hals en bollen die maar een paar maanden houden.

Voor de meeste van deze combinaties bestaat geen sluitend onderzoek. Behandel ze als tuinderservaring en niet als regel. Wat wel vaststaat is de vruchtwisseling: hou minstens vier jaar tussen twee lookgewassen (knoflook, ui, prei, sjalot) op hetzelfde bed. Doe je dat niet, dan bouw je witrot op, en die schimmel blijft daarna twintig jaar in de grond zitten.

Rooi zodra de onderste drie tot vijf bladeren geel of bruin zijn en het loof begint door te zakken, bij ons meestal tussen eind juni en eind juli. Hardrokkige rassen zijn doorgaans twee tot drie weken vroeger dan zachtrokkige. Twijfel je, licht dan een bol op: voelen de tenen strak in hun vel, dan is het zover. Wacht niet tot alles plat ligt, want dan valt de bol open en bewaart hij slecht. Licht de bollen op met een spitvork in plaats van ze uit te trekken, borstel de aarde er los af en was ze niet. Leg of hang ze met loof en al drie tot vier weken te drogen op een luchtige, droge en schaduwrijke plek, bijvoorbeeld in een open schuur of onder een afdak. Klaar is het als de hals droog en stevig aanvoelt en de buitenste rokken papierdroog zijn. Knip dan het loof op een centimeter of vijf af, of vlecht zachtrokkige rassen tot een streng. Bewaar donker en luchtig bij 10 tot 16 graden en lage luchtvochtigheid, in een net, een open mandje of een gevlochten streng. De koelkast is geen bewaarplaats: tussen 0 en 10 graden gaat knoflook net vroeger uitlopen. Zachtrokkige rassen houden zes tot tien maanden, hardrokkige vier tot zes. Hou de dikste bollen apart als plantgoed voor het najaar.

• Velt beschrijft Allium sativum in zijn Plantenzoeker met de teeltgegevens voor de ecologische moestuin in Vlaanderen: https://plantenzoeker.velt.nu/plant/allium-sativum
• Tuinadvies.be legt in het artikel 'Knoflook kweken - look bewaren' het Belgische plant- en bewaaradvies uit, met de waarschuwing dat supermarktknoflook behandeld is tegen uitlopen en een ondermaatse oogst geeft: https://www.tuinadvies.be/artikels/knoflook_kweken
• De RHS-teelthandleiding 'How to grow garlic' bevestigt dat knoflook een koudeperiode nodig heeft om een goede bol te vormen en daarom in het najaar geplant wordt om buiten te overwinteren: https://www.rhs.org.uk/vegetables/garlic/grow-your-own
• University of Minnesota Extension geeft in 'Growing garlic in home gardens' de bodem-pH van 6,0 tot 7,0, een droogperiode van drie tot vier weken na de oogst en een vruchtwisseling van minstens vier jaar: https://extension.umn.edu/vegetables/growing-garlic