Pastinaak verzorgen: wanneer beschermen, snoeien, opruimen, oogsten, water geven, wieden, zaaien?

Het hele tuinjaar voor pastinaak in één blik. Een maand kan meerdere fasen dragen — die staan dan naast elkaar in dezelfde cel.

• Zaaien / opkweken
• Verzorgen
• Oogsten
• Opruimen

Pastinaca sativa (Apiaceae)

• Halflange Witte — Het klassieke ras, overal in België en Nederland te koop, ook biologisch. Kortere, brede wortel — makkelijker te rooien op zwaardere grond.
• Gladiator F1 — Hybride met goede tolerantie voor pastinaakschurft en gelijkmatige, gladde wortels. De veiligste keuze voor een eerste teelt of een vochtig bed.
• Tender and True — Lang Jersey-type met fijne smaak en weinig kern. Vraagt grond die 30-40 cm diep los is, anders vertakt hij.

Januari

• Oogsten — Sla het stro opzij en rooi wat je die week nodig hebt. (Leg het stro daarna weer terug.)

Februari

• Opruimen — Rooi de laatste wortels en haal stro en oud loof weg. (Vóór hij uitloopt: pastinaak is tweejarig en wordt houtig zodra hij in bloei schiet.)

Maart

• Zaaien — Zaai ter plaatse, 1 à 1,5 cm diep, rijen 30-35 cm uit elkaar, met wat radijs als markeergewas. (Venster half maart tot half mei. Gebruik zaad van dit jaar; ouder zaad kiemt slecht.)

April

• Wieden — Schoffel ondiep tussen de rijen en wied de rij met de hand. (April tot juni. Pastinaak kiemt traag en verliest het van onkruid als je niets doet.)

Mei

• Snoeien — Dun uit tot één plant per 10-15 cm zodra het eerste echte blad er is. ('s Avonds of bij bewolkt weer — de geur van gekneusd loof lokt de wortelvlieg.)

Juni

• Beschermen — Kijk het insectengaas na op gaten en losse randen. (Gaas ligt er van april tot september, tot vlak voor de oogst.)

Juli

• Water geven — Geef bij droogte één keer per week grondig water, 10 à 15 liter per vierkante meter. (Schommelend vocht geeft overlangs gescheurde wortels.)

September

• Oogsten — Proef er eentje. Oogsten kan al, maar de wortels zijn nog licht. (Het echte gewicht komt pas in november; laat het gros dus staan.)

November

• Oogsten — Steek de wortels los met een spitvork, een paar tegelijk. (Na de eerste vorst zijn ze op hun zoetst. De rest blijft gewoon in de grond.)

December

• Beschermen — Leg 15 à 20 cm stro of droog blad over het bed. (Niet voor de wortels — die kunnen tegen vorst — maar om de grond los te houden.)

• Grond/pH: Diep losgemaakte, steenvrije, goed doorlatende grond, minstens 30 cm los. pH 6,0 tot 7,0. Op zware klei of stenige grond vertakt de pen; kies daar een kortere soort als Halflange Witte, of een diepe bak.
• Zon/schaduw: Volle zon. Lichte halfschaduw verdraagt hij, maar dan blijft hij duidelijk kleiner — bij een teelt van bijna zes maanden telt elk uur zon.
• Water: Hou het zaaibed de eerste vier weken continu vochtig — zonder dat kiemt het zaad simpelweg niet. Daarna gelijkmatig vochtig houden: uitdrogen en dan plots veel water geven is de klassieke oorzaak van overlangs gescheurde wortels. Een laagje mulch tussen de rijen scheelt veel gieten.
• Plantafstand: Rijen 30-35 cm uit elkaar, na het dunnen 10-15 cm tussen de planten in de rij. Ruimer dunnen geeft dikkere wortels, krapper geeft er meer maar dunnere.
• Bemesting: Geen verse mest in het teeltjaar — dat geeft gevorkte wortels. Compost in het najaar ervóór inwerken volstaat. Pastinaak is verder een matige eter, maar vraagt wel wat kalium; een handvol houtas of een kaliumrijke organische mest in het voorjaar is genoeg.

Goede buren: Radijs of sla als markeergewas in de rij — staat binnen een week boven, laat zien waar de pastinaak zit en is geoogst voordat die ruimte vraagt, Ui en prei — hun geur maskeert de waardplant voor de wortelvlieg, hetzelfde principe dat bij wortel werkt, Erwt of tuinboon vroeg in het seizoen — vertrekken in juli en laten stikstof achter

Slechte buren: Wortel, selder, knolselder, peterselie, venkel, dille en koriander — allemaal schermbloemigen met dezelfde plagen en ziekten, Verse stalmest of een pas bemest bed — geeft vertakte wortels in plaats van één rechte pen

De belangrijkste buurregel bij pastinaak is een negatieve: hij is een schermbloemige, net als wortel, selder, peterselie, venkel en dille. Die delen wortelvlieg en schurft, dus zet ze niet naast elkaar en laat ze elkaar in de wisselteelt niet opvolgen — reken op vier jaar tussen twee schermbloemigen op hetzelfde bed. De positieve combinaties hieronder zijn praktijkervaring uit de moestuin, geen proefveldresultaat.

Oogsten kan vanaf half september, maar de wortels zijn dan nog licht; het gewicht komt pas in november en december. Wacht als het kan tot de eerste stevige vorst: die zet zetmeel om in suiker en dat proef je meteen. Steek de wortels los met een spitvork en til ze omhoog — trek nooit aan het loof, dat breekt af en de pen blijft in de grond. De beste bewaarplaats is het bed zelf: laat de pastinaak staan en rooi wat je die week nodig hebt, tot in februari. Leg er bij vorst 15 à 20 cm stro of blad over, dan blijft de grond los genoeg om te blijven rooien. Wil je toch inkuilen: rooien in november, loof vlak boven de kop afdraaien, niet wassen, en in vochtig zand in een kist in een koele kelder of garage. Gewassen pastinaak houdt het in de koelkast maar drie tot vier dagen — was hem dus pas vlak voor gebruik. Rooi alles vóór hij in februari of maart weer uitloopt, want daarna wordt de wortel houtig. Bij het loofwerk in de volle zon: lange mouwen aan. Het sap van schermbloemigen kan in combinatie met zonlicht huidirritatie geven.

• Velt — Pastinaak (velt.nu/groente/pastinaak): oogst vanaf half september, beste gewicht november-december, zoeter na vorst, wortels in de grond laten tot je ze nodig hebt en afdekken bij strenge vorst.
• RHS — Parsnips: grow your own (rhs.org.uk/vegetables/parsnips/grow-your-own): zaaien half maart tot begin mei bij bodemtemperatuur rond 12 °C, kieming 14-30 dagen, rijen 30 cm, dunnen op 15 cm, wachten op de eerste stevige vorst voor de smaak, schurfttolerante rassen en insectengaas tegen wortelvlieg.
• De Bolster (biologische zaden, NL) — Pastinaak telen: onze tips (bolster.nl/pastinaak-telen-onze-tips/t21822): zaaien half april tot half mei, ondiep zaaien, dunnen op 10-15 cm, radijs of sla als markeergewas, wieden essentieel, geen verse mest, niet na andere schermbloemigen.
• Wikidata Q188614 — Pastinaca sativa, gecontroleerd op taxonnaam (P225) en rang soort (P105 = Q7432).